Деңиз "аманаты"

Суу боюнда жашаган адам ач калбайт болуш керек. Бир эле чыкканда, Атлантиканын жээгинен ушунча азык таптым. Баары желет, 2-3 мүнөт туздуу сууга бышырсаңыз жетет. Ичинде краб, үлүлдүн 2-3 түр бар. Бирок, туура, баары бир козунун жаңы бышкан этине жетпейт!

Сейрек сүйрү жээк

Жээктин баары сүйрү келсе керек, бирок бул жээктин өзгөчөлүгү ал ичти көздөй эмес, сыртты (мухитти) көздөй созулуп жатканында. Айрым саякат китептерине ишенсек, мындай жээк (французча comvex) Франциянын Груа (Ile de Groix) аралында гана бар имиш. Ал гана эмес, бул жээк бир нече жылда бир нече метрге капталдап жылып кеткен экен. Болжолу, бул жээктин эки тарабында эки бөлөк суу агымы жээкти улам "учтап" жана жылдырып турат окшобойбу.

Бактысы тайкы балык

Адатта чиркөөнүн кылда учунда короз болот, ал эми Груа (Ile de Groix)аралындагы башкы чиркөөнүн чатырындагы шиште балыкты көрөсүз. Бул туна деген балык, Франциянын Атлантика тарабында жайгашкан Груа аралы кезегинде Европаны ушул балык менен камсыздап турган. Эти бир аз кургак, кызгылт-күрөң түстөгү келген бул балыктын узундугу бир метрден ашышы мүмкүн. 1940-жылдары мухиттерден жылыга 300 тонна туна кармалса, акыркы жылдары жылыга 4 миллион (!) тоннадан кармалат. Мындан ылдамдык менен жүрүп отурушса, туна ушул чиркөөнүн чокусунда эле "эстелик" болуп калат го!

Нан тууралуу мыйзам

Батышта баары мыйзам менен аныкталат. Мисалы коңшуңуздун короосундагы алма бактын бутагы сиздин короого чейин созулуп өссө, ал бутактагы алма сизге тийешелүү болот. Бул мыйзамда жазылгандыктан, эч кандай талаш чыгышы мвмкүн эмес. Ал эми сүрөттөгү нан тууралуу мыйзамда (Франция) "салттуу француз нанында" канча ун, канча соя, канча башка дан болушу керектиги жазылган. Бул мыйзамды дүкөндөн алган ар бир наныңыздын кагаз баштыгынан окуй аласыз.

Ушунчалык да узун аталыш болот экен

Бул жазуу көчөнүн аталышы экенин дароо баамдаш кыйын. Котормосу: "Франциянын Ички Күчтөрүнүн 2-баталонунун 5-отряды атындагы көчө, 12-август, 1944-жыл".

Мында нацисттик Германиянын (les Boches деп аталган) куралдуу күчтөрүнө (анча-мынча) каршылык көрсөткөн Франциянын эл аралык армиясынын cocorico атыккан аскерлери тууралуу сөз жүрүп жатат. Мындай күчтөргө айтылуу Түркестан легионунун немистерден качкан аскерлери да кошулган болсо таң калбайт элем.

Бриттани Экинчи Дүйнөлүк согушта немистер басып алган аймактардын катарына кирген. Немистер Франциянын бүт батыш деңиз жээгин көзөмөлдөп турушкан. 1944-жылдын июнунда Союздаш күчтөр немистердин коргонуу чептерин бузуп, Норманди (Британиден батыштагы дубан) аркылуу чабуулга өтүшкөн.

Бул узун аталышты мен Бриттанинин Ердевен деген айылына жакын жердеги эс алуу паркына кире бериштен көрдүм. Французча чечмелегенде: Rue de la 5ème compagnie du 2ème bataillon des Forces Françaises de l'Intérieur.

Үлүл да тамак турбайбы

Кытайлар курт-кумурсканы деле жей берет деп айтышат эмеспи, ал эми кыргыздар жутчулуктун маалында да балык кармап жешчү эмес дешет. Балыкты курт-кумурскадай эле көрсөк керек. Бирок Арал деңизинин боюнда жашаган бизге тууган кара-калпак эли конок келсе балык союп коноктойт. Ал сыңарында, мен да деңиз жандуу элдердин тамагын көрөйүн дедим. Өзүм барып, деңиздин жээгинде суу тартылганда таштардын бетинде калган үлүлдөрүн чоңдорун терип келдим. 6 мүнөт туздуу сууга бышырдым. Майонез менен желет экен, ага ак шарап ылайык. Даамы креветка эле окшош (мага жакты). Үлүлдү французча "escargot" (эскарго) деп аташат. Үлүлдү узун ичке айры (вилка) менен сайып, акырын бурап туруп, тартып алыш керек экен, меники көбүнчө куйругу ичинде калып калып атты.

Көөнө кеме кароосу

Европанын Атлантика мухитин караган батыш кылаасында ар кыл кеме-кайык кароолору такай өтүп турат. Кыргызга тоо-таш кандай ыйык болсо, суудан балык, кит кармап, кезегинде айрымдары жаңы аралдарды ачкан, Латын Америкасын, Азияда элдерди басып алган, Африкадан кул ташып, байлыкка тунган бул элдер үчүн да суу ошончолук баалуу. Жолдуу болуп, эки жылда бир болуучу байыркы көөнө кемелер кароосуна туш келдик. Локмариаке деген жарым аралдын аркы-берки тарабы бүт элге толгон, 2 миңдей кеме келди, француздардын, Швециянын желегин көрдүк, калгандарын көрө алган жокмун, алыс болуп. Бул сүрөттө кайыкчылар суунун агымына туруштук бере албай, биз турган тарапка сүрүлүп кетип, кайра терең сууга кайтышты. Кубанып, бизге кол булгашты, биз да "бали, бали" деп жардап турдук.

Келттердин балбалдары

Бул видеодо - Бриттанидеги долмендер, кыргыз, түрк элдериндеги балбал таш сыңарында. Британияны жана азыркы Франциянын түндүк-батыш кыйырын кылымдардан миңдеген жылдардан бери жердеген келттер таштан ар кандай эстеликтерди тургузушкан. Ташты чекпестен, аларды кеңири аянтта жайгаштырышкан. Максаты балким күндүн качан чыгаарын аныктоо болгон. Балким ал жерлер сыйынуу жайы же күмбөз болгон. Мындай комплекстердин эң атактуусу Англиядагы Стоунхеж (Stonehenge, Wiltshire). Бүгүнкү келттер бул эстеликтерди көздүн карегиндей тутат дешет.

Британ куймагы

Мынча болду, crêpe - же орустар "блинчик" атаган куймактан ооз тийиңиз! Болгондо да Бриттанидеги (Британия менен алмаштырып албаңыз) нагыз crêpe-тен. Бир гана жери, бир кишиге болгону бирди гана сунушат экен. Мунусуна ич эттен жасалган колбасадан бир кесим, бир жумуртка салынган. Жакшы жери, десертке да куймак алсаңыз болот. Аны балмуздак, кыйма, бал менен беришет. Крепке албетте сидрдин эң мыктысын алыңыз. Креп 6-10 евро (бир порциясы), сидр 3-7 евро (бир шишеси). Анан креп-ыр угуңуз!

Сидр - британ суусундугу

Сидр - алмадан жасалган, кваска окшош ичимдик, алкогол аз болгондуктан суусундук деп койсо деле болгудай. Эң ширин сидрди Бриттаниден ичтим. Болгондо да нагыз бриттани куймагы - креп менен. Сидрди көрсө чай куйгандай, чыныга куюп ичиш керек экен.