Биариц, курорттордун ханышасы

Франциялык баск шаарларынын эң коозу албетте Биариц. Миң уккандан бир көргөн деп, мен да барып көрдүм, алтургай суусуна да түштүм.

Аскаларга жабыштырыла курулган шаарга коңшу жерлерден жабылып эс алуучулар келип турушат, бирок чет элдиктер өтө аз. Себебин Жер ортолук деңизинин боюндагыдай эмес, жаан-чачындын көптүгү менен түшүндүрүштү. Киши аз болсо, кычкылтек көп болот деп шаар тургундары деле камырашпайт. Шаардын так борборунда эки пляж бар экен, пляжда бирок соодагерлер жок, тамак саткандарды да көрбөйсүз. Анткени, биринчиден, суу боюнда соода борборун ачууга же курулуш курууга эч кандай уруксат жок, экинчиден, шам-шум эткен тамагын алып алышкандар болгону менен, тамакты бул эл дасторкондо (ресторанда же үйдө) отуруп жеген тамакты гана тамак деп санашат.

Экинчи Дүйнөлүк согуштун катышуучуларына эстеликти көрүп, бул шаар нацисттик Германия басып алган Франциянын батыш жарымына киргенин эстедим кинчи жарымы нацисттердин колтугуна кирип алган Виши режимине караган). Француздар 28 панфиловчулардай кашык каны канганча аесуз согушкан эмес, бирок согушкандар албетте болгон. Алардын арасында баск мекенчилери (улутчулдарЫ) Союздаштар 1944-жылы Батыш фронтун ачканда жана бир жылдан кийин Парижди бошоткондо алдыңкы сапта туруп баатырдык менен согушушкан, себеби басктар, албетте, баатыр эл болгон.

Уламыш: Мушкетердун арманы

Үч мушкетерду ким билбейт! Мен барган жерлер Дакста жана жалпы эле Бордо регионунун тургундары (алдыдагы картаны караңыз) атактуу Александр Дюма дүйнөгө тааныткан эр жүрөк жана ак көңүл мушкетерлордун урпактары экендиги менен сыймыктанышат. "Мушкетерлер Франция армиясынын эң мыкты аскерлери болгон, себеби алар өз арасында тынбай чабышып, аскердик өнөрүн үзгүлтүксүз өркүндөтүп турушкан" дешет алар тамаша-чыны аралаш. Алардын бири айтып берген мушкетер тууралуу укканым бул:

Бир акын болот, ал бир кызды сүйүп калат. Бирок мурду узун, өңү серт болгондуктан, кызга ашыктыгын билдире албайт. Ошондо ал кызга ашык болгон бир жигит аркылуу өз ырларын жиберип турат, ал жигит ырларды өзүмкү деп окуп берет. Акын ичтен сызып жүрө берет. "Ушул кейпим менен кызга сөз айтсам, сөзүмө кулак салбайт, кайра шылдың кылат" деп тартынат. Өзүнүн узун мурдун ырга кошчу болсо, эл боорун тытып күлөт. Бирок анын чукугандай сөз тапкан чечендиги, бирөөлөрдү тамашалап чычалаткан учкул саптары эл арасына кеңири тарайт.

Ошентип жүрүп, согуштардын биринде берки жигит өлүп калат. Арадан жылдар өтө берет. Бир жолу акын баягы кызга жолугуп калат, ал кыз өзү сыңарында орто жаштан ашып калган болот. Аял андан берки өлгөн жигит тууралуу сураштырып отуруп, ыр жазган ал жигит эмес эле ушул акын болгонуна көзү жетет, бирок акын муну танып туруп алат. Бирок акыры "мен кейпимден сени жийиркенет деп айткан эмесмин" деп агынан жарылат. Ошондо экөө кучакташып ыйлап да, күлүп да, чоң кубанычка батышат. Бирок көп өтпөй, акын согушта өлүп калат. "Себеби гаскондор согушпай тура алышкан эмес" деп сөзүн жыйынтыктады маектешим.

Күмүш жээктин картасы

Мухиттин кучагында!

Франция Казакстандан алты эсе кичине, бирок баары бир зор өлкө. 10 саат дегенде Парижден Дакска жеттик. Бул жак Акитан провинциясы, Испания менен чек арадагы, Пиренейдин этегинде жайгашкан.

Бул тарапты le pot de chambre de la France (Франциянын күлтүгү - ночной горшок) деп коюшат, себеби абасы өтө нымдуу, жаан көп жаайт. Бул тууралуу Павел Назаров Атлантиканын нымдуу абасы ичкери көздөй жылганда Батыш Түркестандын ысык чөлдөрүндө дээрлик токтолбостон, Ат-Башы өрөөнүнө келип токтолоорун жазган (Hunted Through Central Asia, 272-бет).

Биз келген тушта күн ачык эле. Дароо океанды көздөй жөнөдүк. Мен Тенериф аралында океанды алыстан көргөм, ошондо анын 2-3 метр келген толкундарын көрүп эле, жакын барууну ойлогон да эмесмин. Бул ирет атайын келгенден кийин түшүүгө туура келди. Мухит бүгүн тынч дешти, бирок баары бир жүрөктү опкоолжутат. Зор толкундар жээкке келип урунган жеринде туруп калсаң, бир заматта көмкөрөңөн салат. Көп киши жээктен көп алыстап кете албай жүрдү.

Жакшы жери толкун менен алышып атып, убакыттын өткөнүн да билбей калат экенсиң. Сууга сүзгөндү үйрөнүп алганыма сүйүндүм, себеби жээктен алысыраак кетсең, чоң толкун келатканда секирип, калкып, же толкундун дал курсагына сүңгүп кирип жүрө берсең, толкунду көп тоотпой калат экенсиң.

Бул жээкти Күмүш жээк деп аташат. Испания менен чек арадан түндүккө карай 150 чакырым созулуп жатат. Жээгинде курулуштар жокко эсе. "Биз жээкти испандар Коста Браванын ишпалдасын чыгаргандай кылгыбыз келбейт, суунун жээгинде, жаратылыштын кучагында эс алуу биз үчүн башкы байлык" деп айтышты. Мен таландыда калган Ысык-Көлдү эстеп, ичим тыз этти!

Мухиттин суусу туздуу экен, Жер ортолук деңизинен да туздуу көрүндү, бирок суусу Ысык-Көлдөн кыйла жылуу. 2-3 саат чыкпай жүрө берсең да билинбейт.

Пуатъе - арабдардын жолун торогон шаар

Парижден Баск жергесине чейин дээрлик 800 чакырым! Франциянын баш калаасынан Бордо регионун көздөй кеткен даңгыр жолго түштүк. 2 жарым саатта кофе ичкени Пуатьеге токтолдук.

Пуатъе - илгери ак сөөктөр ак сарайларын курган Луар өзөнүнүн боюнчадагы көркөм шаарлардын бири. Рим империясынын тушунда айрыкча өсүп өнгөн, көп кабат таш үйлөр жыш курулган көчөлөр кууш келип, көлөкө болуп турат. Ушунусу менен Италиянын түштүгүндөгү байыркы шаарларды эске салды.

Көчө демекчи, Европадагы шаардын эскилигин көчөлөдүн ортосунан кыйгач салынышынан билсе болот (оңдогу сүрөттү караңыз). Азыр анча байкалбаганы менен, бул кыйгай арыкча мурда бир аз тереңирээк келген жана шаар тургундары таштанды, жуундусун терезеден ушул арыкчаларга төгүп турушкан. Шаардагы аба жыпар жыттанып турбаганын элестетүү кыйын эмес. Бирок жыттан да мурда, мындай булганчтан ар кандай эпидемиялар чыгып, миллиондогон кишинин өмүрүн алып кетип турган. 19-кылымдын этегине чейин булганч таштанды, аны ташыган келемиш чычкан жана жуулбаган колдогу бактерия жугуштуу оорулардын башкы булагы экендигин билишкен эмес!

7-кылымда арабдар Пиреней жарым аралын басып алып, түндүктү көздөй жортуулун улантышкан, алардын Европанын ичкерисин карай жортуулу дал ушул шаарда токтотулган. Бүгүн бул кыйла эскичил (кантсе да кылымдардан бери көп өзгөрүү болгон эмес), жашоо ыргагы жай агылган күнөстүү жана көркөм шаар.